Blog van Jan Wolsheimer, directeur van CAMA Zending.
Onze wereld wordt steeds meer gevormd door oligarchen. Niet zomaar rijke mensen, maar een kleine kring van extreem vermogende machthebbers die met geld, technologie, platformen en politieke invloed de richting van de samenleving bepalen. Ze bouwen geen paleizen meer van marmer, maar ecosystemen van data, algoritmes, satellieten, cloudservers, AI-modellen en sociale netwerken. Hun macht is minder zichtbaar dan die van koningen, maar misschien juist daarom gevaarlijker. Ze hoeven geen kroon te dragen om te regeren.
De oligarch van vandaag zegt niet meer: “Ik bezit land.” Hij zegt: “Ik bezit de infrastructuur waarop jij leeft.” Hij beheert de ruimte waarin wij communiceren, kopen, lezen, werken, liefhebben, stemmen, verontwaardigd raken en onszelf presenteren. Hij bepaalt niet alleen wat wij gebruiken, maar steeds vaker ook hoe wij kijken. Dat is macht op een dieper niveau. Macht over aandacht. Macht over verbeelding. Macht over verlangen.
En daar wordt het theologisch spannend.
Want de Bijbel is altijd wantrouwig tegenover macht die zich ophoopt in één centrum. Babel is het oerbeeld: mensen die samenkomen, niet om God te dienen, maar om een naam voor zichzelf te maken. Farao is het politieke beeld: een systeem dat lichamen nodig heeft om stenen te stapelen voor de glorie van één man. Nebukadnessar is het imperiale beeld: een gouden beeld waarvoor iedereen moet knielen. En telkens opnieuw laat de Schrift zien wat er gebeurt wanneer macht niet gedeeld, begrensd en verantwoord wordt: mensen worden middelen. De armen verdwijnen uit beeld. Waarheid wordt propaganda. Aanbidding wordt loyaliteit aan het systeem.
Daarom is oligarchie geen bijzaak. Het is niet alleen een economisch probleem. Het is een geestelijke misvorming. Het is macht zonder gemeenschap, invloed zonder verantwoording, visie zonder nederigheid. Het is de oude leugen in een nieuw jasje: “Je zult als God zijn.”
Juist daarom vind ik Handelingen 19 zo fascinerend. Paulus komt in Efeze, een stad vol geld, religie, handel, magie en macht. Een stad waar de economie en de godsdienst diep met elkaar verweven zijn. Een stad waar belangen worden bewaakt, waar het publieke leven geladen is, waar de boodschap van Jezus niet neutraal binnenkomt. Het evangelie raakt daar niet alleen individuele zielen, maar ook de machtsstructuren van de stad.
En wat doet Paulus?
Hij bouwt geen imperium. Hij begint geen persoonlijk merk. Hij verzamelt geen volgers rond zijn charisma. Wanneer de weerstand groeit, grijpt hij niet harder naar controle. Hij opent een ruimte. Hij neemt de leerlingen mee en gaat dagelijks in gesprek in de hal van Tyrannus.
Dat is het grote contrast.
Oligarchen centraliseren macht. Paulus deelt vorming. Oligarchen bouwen afhankelijkheid. Paulus vormt mensen tot getuigen. Oligarchen bezitten infrastructuur. Paulus schept gemeenschap. Oligarchen willen macht zonder wederkerigheid. Paulus kiest voor dagelijkse trouw, gesprek, geduld en gedeelde verantwoordelijkheid.
En precies daar ligt een ongemakkelijke vraag voor de kerk. Want eerlijk gezegd: wij zijn niet immuun voor oligarchisch denken. Ook in de kerk houden we van sterke mannen, grote namen, zichtbare platforms, snelle groei, indrukwekkende strategieën en leiders die “het verschil maken”. We zeggen dat Christus het hoofd is, maar ondertussen bouwen we soms structuren waarin één stem te groot wordt, één visie te dominant, één merk te onaantastbaar.
Het evangelie beweegt anders. Het begint niet met controle, maar met roeping. Niet met dominantie, maar met gemeenschap. Niet met één centrum dat alles bestuurt, maar met een lichaam waarin de Geest gaven uitdeelt aan velen. De kerk is geen piramide met een religieuze CEO aan de top. Zij is een lichaam. En een lichaam leeft alleen wanneer de leden elkaar nodig hebben.
Daarom is Paulus in de hal van Tyrannus zo’n krachtig tegenbeeld voor onze tijd. Niet omdat hij zwak was. Niet omdat hij geen visie had. Niet omdat hij geen leider was. Maar omdat zijn leiderschap niet eindigde bij zichzelf. Hij vormde mensen die op hun beurt dragers werden van het Woord. De vrucht van zijn werk was niet dat iedereen naar Paulus bleef kijken, maar dat “alle inwoners van Asia” het Woord hoorden. Dat kan nooit door één man zijn gebeurd. Dat vraagt om vermenigvuldiging. Om gedeelde missie. Om een gemeenschap die zo diep gevormd is dat het evangelie door vele levens heen gaat stromen.
Dat is misschien wel de scherpste kritiek op onze oligarchische tijd: echte vruchtbaarheid ontstaat niet door controle, maar door gedeelde gehoorzaamheid.
En daarom moeten we ook kritischer durven spreken over technologie. Niet angstig. Niet nostalgisch. Niet alsof elke innovatie verdacht is. Maar wel geestelijk scherp. Want technologie is nooit zomaar neutraal. Zij draagt een mensbeeld en wereldbeeld in zich. Zij vormt ons geduld, onze aandacht, onze taal, onze relaties en onze verwachting van wat “efficiënt” is.
Als predikanten leren hoe ze hun werk kunnen vereenvoudigen met AI, maar nauwelijks leren vragen wie deze systemen bouwt, welke belangen erachter zitten, welke bronnen ze gebruiken, welke afhankelijkheden ze creëren en welk mensbeeld ze versterken, dan missen we iets wezenlijks.
De vraag is niet alleen: werkt het?
De vraag is: wat vormt het?
Want de kerk is geroepen om de geesten te beproeven, niet om zich als eerste aan te melden voor elke nieuwe belofte van efficiëntie. Wij mogen dankbaar gebruikmaken van middelen, maar we mogen nooit vergeten dat middelen ons ook gebruiken. Ze trainen ons. Ze disciplineren ons. Ze leren ons wat snel, nuttig, belangrijk en zichtbaar is. En voor je het weet, heeft de kerk wel de taal van Jezus, maar het tempo van Silicon Valley.
Paulus koos in Efeze voor een andere weg. Dagelijks gesprek. Twee jaar lang. Geen virale doorbraak, maar volhardende vorming. Geen spectaculaire machtsgreep, maar een gemeenschap rond het Woord. Geen strategie die alles vanuit één centrum bestuurt, maar een beweging waarin velen dragers worden.
Dat is geen romantiek. Dat is verzet.
In een wereld van oligarchen is samen leren een daad van verzet. In een wereld van platforms is lokale gemeenschap een daad van verzet. In een wereld van schaalvergroting is wederkerigheid een daad van verzet. In een wereld van kunstmatige almacht is afhankelijkheid van Christus een daad van verzet.
De kerk hoeft niet groter te dromen op de manier waarop oligarchen groter dromen. Wij hoeven de wereld niet te redden door macht te verzamelen, controle te vergroten en mensen aan onze systemen te binden. Wij getuigen van een andere Heer. Een Heer die zijn macht niet gebruikte om zichzelf te verhogen, maar zichzelf gaf. Een Heer die geen oligarchie stichtte, maar een tafel opende. Een Heer die geen imperium bouwde, maar een lichaam vormde.
Misschien is dat vandaag onze roeping: opnieuw hallen van Tyrannus openen. Plaatsen waar mensen niet worden gereduceerd tot consumenten, gebruikers, donateurs, volgers of data, maar gevormd worden als leerlingen van Jezus. Plaatsen waar we samen leren onderscheiden. Samen leren volharden. Samen leren spreken. Samen leren dienen. Samen leren weigeren om ons over te geven aan de machten die deze wereld willen bezitten.
Want de toekomst behoort niet aan de oligarchen.
De toekomst behoort aan Christus.
En daarom hoeft de kerk niet te buigen voor wie de platforms bezit, de data beheert, de algoritmes schrijft of de toekomst probeert te ontwerpen. Zij mag eenvoudig, moedig en volhardend blijven doen wat Paulus deed: mensen meenemen, ruimte openen, het Woord laten klinken, dag na dag, totdat het verder reist dan wij ooit kunnen overzien.
Met toestemming overgenomen van de blog van Jan Wolsheimer op LinkedIn.
Foto (Pixabay): Bibliotheek van Celsus in Efeze; de school van Tyrannus heeft mogelijk in de buurt van dit gebouw gestaan.