In een tijd waarin kerken in Nederland vaak worstelen met secularisatie en vergrijzing, is het opvallend dat veel jongeren juist openstaan voor missionaire ervaringen. Het recente Amerikaanse rapport Gen Z and the Missional Invitation, gepresenteerd tijdens de zendingsconferentie Urbana, onderzoekt hoe jongvolwassenen uit generatie Z zich verhouden tot zending (zie kadertekst). Maar hoe ligt dat in Nederland? Vanuit mijn werk bij CAMA Zending en het jongerenprogramma Envision zie ik met regelmaat hoe Nederlandse Gen Z-jongeren missionaire betrokkenheid ontdekken – vaak op manieren die anders zijn dan in eerdere generaties.
| GEN Z AND THE MISSIONAL INVITATION [i] Enkele uitkomsten van het onderzoek rond de Urbana-conferentie, over de houding van Amerikaanse jongvolwassenen ten opzichte van missie: Gen Z ziet missie als holistisch – het gaat om spirituele, fysieke en sociale behoeften. Generatie Z gelooft er sterk in dat missie geestelijke transformatie moet combineren met concrete steun (voedsel, water, gezondheidszorg, onderwijs). Zij vinden dat zendingswerk zich niet alleen tot evangelisatie moet beperken. Gen Z jongeren benadrukken het belang van cultureel begrip bij missie en het belang van het niet opleggen van hun eigen cultuur aan anderen. Gen Z hecht waarde aan duurzame en lokaal gewortelde missie. Voor Gen Z moet missie gebaseerd zijn op relaties en niet op taken.Gen-Z ziet alleen waarde in kortetermijn uitzendingen wanneer die actief ondersteuning bieden aan langetermijn zendingswerkers en initiatieven. Het opbouwen van diepe, persoonlijke verbindingen met lokale gemeenschappen verhoogt de effectiviteit van de missie. Gen Z hecht waarde aan authenticiteit, transparantie en ethische missie. Gen Z is sceptisch over overdreven gepolijste zendingsmarketing en geeft prioriteit aan ethische, transparante organisaties die zich richten op echte impact in de gemeenschap in plaats van zelfpromotie. Zij verwachten authenticiteit, transparantie en langetermijnimpact van missieorganisaties. Ethische integriteit staat voorop voor Gen Z. Zij maken zich zorgen over kwesties als geestelijk misbruik en hechten waarde aan zorgvuldige voorbereiding van zendingsactiviteiten. Gen Z legt de nadruk op mentorschap en gemeenschap vóór commitment. In tegenstelling tot generaties die veel waarde hechtten aan onafhankelijkheid, heeft Gen Z gestructureerde ondersteuning nodig voordat ze een belangrijk commitment aangaat. Ze verwachten mentoren, coaches en gevoeligheid voor teamdynamiek voordat ze een onbekend avontuur aangaan. |
Authenticiteit
Allereerst valt op dat er onder Nederlandse jongeren wel degelijk openheid bestaat voor missionaire betrokkenheid. Veel jongeren melden zich voor kortetermijn-uitzendingen van enkele maanden. Vaak gaat het om jongeren die een tussenjaar nemen of een periode van hun leven op een zinvolle manier willen invullen. Hun motivatie is daarbij zelden alleen het avontuur van een buitenlandse reis. Wat we veel vaker horen is het verlangen om iets van betekenis te doen, om hun geloof concreet vorm te geven en om te ontdekken wat God buiten hun eigen vertrouwde context aan het doen is. In dat verlangen herkennen we iets van wat ook in het Amerikaanse onderzoek naar voren komt: Gen Z zoekt authenticiteit. Jongeren willen niet alleen horen over zending, maar willen het ook ervaren. Tegelijk zijn ze vaak gevoelig voor vragen rond impact en betekenis. Ze willen niet “zomaar helpen”, maar begrijpen waar ze aan bijdragen.
Ondersteunend en dienend
Daarom proberen we kortetermijn-uitzendingen zo in te richten dat ze zowel voor de jongeren zelf als voor het lokale werk betekenisvol zijn. We werken uitsluitend samen met bestaande lokale kerken, organisaties en projecten. Jongeren sluiten aan bij werk dat al bestaat en waar lokale leiders verantwoordelijkheid dragen. Hun rol is altijd ondersteunend en dienend, nooit bepalend. In de praktijk betekent dit dat jongeren vaak meewerken in projecten die zich richten op kwetsbare groepen. Dat kan gaan om initiatieven voor vluchtelingen en hun kinderen, buurtprojecten van lokale kerken, voedseluitdelingen voor mensen die dakloos zijn of herstelprogramma’s voor vrouwen die slachtoffer zijn geworden van mensenhandel. In al deze situaties werken jongeren onder leiding van lokale partners. Het uitgangspunt is steeds dat jongeren tijdelijk bijdragen aan wat er al gebeurt, niet dat projecten afhankelijk worden van hun aanwezigheid.
Concrete ontmoetingen
Opvallend is dat veel van deze uitzendingen zich binnen Europa afspelen. Voor veel jongeren blijkt Europa een toegankelijk veld. De culturele afstand is vaak kleiner dan wanneer men naar andere continenten reist, maar tegelijk ontdekken jongeren hoe divers en complex het Europese religieuze landschap is. In steden waar secularisatie, migratie en sociale kwetsbaarheid samenkomen, blijkt missionair werk vaak verrassend dichtbij. Wat we daarbij regelmatig zien, is dat jongeren bereid zijn om hun eigen comfortzone te verlaten. Ze willen andere culturen leren kennen, nieuwe mensen ontmoeten en hun geloof praktisch vormgeven. Tegelijk zoeken ze naar echtheid. Grote woorden of heroïsche zendingsverhalen spreken hen minder aan dan concrete ontmoetingen en tastbare betrokkenheid.
Leerproces
Juist daarom investeren we veel in voorbereiding en begeleiding. Voorafgaand aan een uitzending voeren we uitgebreide intakegesprekken en zoeken we samen met lokale partners naar een passende plek. Tijdens en na de uitzending is er ruimte voor reflectie, gesprek en persoonlijke begeleiding. Thema’s zoals culturele sensitiviteit, omgaan met kwetsbare doelgroepen en het delen van geloof komen daarin nadrukkelijk aan bod. Het doel is niet een korte missionaire ervaring op zichzelf, maar een proces waarin jongeren leren om hun geloof bewuster te verbinden met de wereld om hen heen. Een moment waarop dit proces zichtbaar samenkomt is onze jaarlijkse kick-off van het Envision-programma, waar jongeren en ook jongerenleiders zich voorbereiden op de uitzendingen van het komende seizoen. Daar wordt vaak duidelijk hoeveel verlangen er bij jongeren leeft om hun geloof concreet vorm te geven in dienstbaarheid aan anderen.
Nederlandse Gen Z-jongeren lijken minder geïnteresseerd in grootschalige missionaire programma’s of institutionele structuren. Wat hen eerder aanspreekt zijn echte relaties, concrete betrokkenheid en de mogelijkheid om – op een bescheiden manier – deel te nemen aan wat God al aan het doen is.
Meewerken aan wat God al aan het doen is
Interessant genoeg lijkt de scepsis rond kortetermijn-zending soms eerder bij oudere generaties te liggen dan bij jongeren zelf. Jongeren blijken vaak verrassend open en gemotiveerd. Wanneer ze merken dat hun inzet serieus genomen wordt en dat ze daadwerkelijk iets kunnen bijdragen aan bestaand werk, groeit hun enthousiasme alleen maar verder. Misschien zegt dat iets belangrijks over hoe deze generatie naar missie kijkt. Nederlandse Gen Z-jongeren lijken minder geïnteresseerd in grootschalige missionaire programma’s of institutionele structuren. Wat hen eerder aanspreekt zijn echte relaties, concrete betrokkenheid en de mogelijkheid om – op een bescheiden manier – deel te nemen aan wat God al aan het doen is. In die zin zou het goed kunnen dat juist deze generatie ons helpt om opnieuw te ontdekken waar missionair werk ten diepste om draait: niet om grote plannen of indrukwekkende projecten, maar om meewerken aan wat God al aan het doen is in mensen, gemeenschappen en plaatsen waar hoop en herstel nodig zijn.
Hans Borghuis werkt voor CAMA Zending als Coördinator Europa & Envision. Hier is hij betrokken bij het mobiliseren van jongeren voor missionaire betrokkenheid. Vanuit zijn praktijkervaring begeleidt hij onder meer jongeren bij korte termijn uitzendingen, missiereizen en interculturele missionaire initiatieven.
[i] Ebonie Davis, Terry Linhart, Ph.D., & Eric Shieh, Ph.D., GEN Z AND THE MISSIONAL INVITATION, A National Focus Group Project, Arbor Research Group, 2025.