Bianca Groen Gallant, directeur-bestuurder van het Nationaal Instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee) sprak in haar lezing voor het Prinsjesdagontbijt 2026 over cijfers, begrotingen en besluiten: “(…) onder al die cijfers, percentages en beleidsvoornemens gaat een fundamentelere vraag schuil: Wat voor samenleving willen wij zijn? En misschien nog persoonlijker: Hoe willen wij in die samenleving mens zijn voor elkaar?”
Middenin haar lezing, die te lezen is op NieuwWij.nl (“Prinsjesdag: werkt het systeem? En voor wíe werkt het systeem?”) spreekt Groen Gallant over “de drie begrippen/waarden die voor mij centraal staan in de vraag wat voor samenleving wij willen zijn: Recht, rechtvaardigheid en gerechtigheid. Deze drie begrippen liggen dicht bij elkaar, maar betekenen niet precies hetzelfde.”
“Recht gaat over regels, afspraken en bescherming. Het recht bepaalt waarop mensen aanspraak kunnen maken. Het stelt grenzen aan macht en willekeur. Het biedt, als het goed functioneert, bescherming aan ieder mens, maar wat rechtmatig is, voelt niet altijd rechtvaardig. Daarom is er ook rechtvaardigheid. Die vraagt of regels en besluiten in de praktijk eerlijk uitwerken. Behandelen wij mensen werkelijk gelijk als hun uitgangsposities ongelijk zijn? Bieden wij iedereen dezelfde deur, terwijl sommigen eerst nog een hoge trap moeten beklimmen om die deur überhaupt te bereiken? En luisteren wij alleen naar de mensen die gemakkelijk toegang hebben tot bestuur, beleid en macht? Of zoeken wij ook actief naar de stemmen van mensen die niet vanzelfsprekend aan tafel zitten?”
“Rechtvaardigheid vraagt meer dan gelijke regels. Het vraagt aandacht voor ongelijke omstandigheden, voor historische achterstanden en voor de gevolgen van keuzes die in het verleden zijn gemaakt en dan is er gerechtigheid. Gerechtigheid is voor mij een diepere, ook Bijbelse waarde. Zij gaat niet alleen over de vraag of wij ons aan de regels houden. Zij vraagt of wij werkelijk het goede doen, bereid zijn recht te zetten wat krom is gegroeid is, oog hebben voor mensen die kwetsbaar zijn. Of wij macht durven begrenzen en niet alleen spreken over menselijke waardigheid, maar bereid zijn die waardigheid zichtbaar te maken in onze keuzes, onze instellingen en onze begrotingen.”
“Gerechtigheid vraagt soms dat wij verder gaan dan wat strikt noodzakelijk is. Zij vraagt moed, verantwoordelijkheid en volharding, juist wanneer het pad smal wordt. (…)”
Ze sluit haar lezing af met de woorden: “Laten wij daarom kiezen voor het smalle pad. Niet omdat het gemakkelijk is. Niet omdat het ons altijd waardering zal opleveren. Niet omdat wij zeker weten dat wij nooit zullen struikelen. Maar omdat het de weg is waarop moed, verantwoordelijkheid en rechtvaardigheid samenkomen. De weg waarop recht niet alleen op papier bestaat, maar ook bescherming biedt. De weg waarop rechtvaardigheid niet alleen een ideaal is, maar zichtbaar wordt in de manier waarop mensen worden behandeld. En de weg waarop gerechtigheid ons steeds opnieuw de vraag stelt: Wat vraagt het goede op dit moment van mij?”
Bianca Groen Gallant is bestuurslid van de Nederlandse Zendingsraad.