Nederlandse kerken en Papoea: oproep tot blijvende verbondenheid

Op de website van de Raad van Kerken verscheen een artikel van Pieter van der Wilt, medewerker van Kerk in Actie, over de historische en blijvende band tussen Nederlandse kerken en Papoea. Hieronder een korte weergave van dit artikel. Pieter van der Wilt werkte zelf in Papoea van van 2011 en 2020, en doet promotieonderzoek naar “Salvation in the Papuan Highlands: A Missiological Study on narrative sensemaking and the meaning of salvation among church members in Wamena”. Het volledige artikel staat hier.

Lange tijd voelden veel Nederlandse kerken een sterke verbondenheid met Papoea, het voormalige Nederlands-Nieuw-Guinea. Tegenwoordig lijkt zowel binnen als buiten de kerk die verbondenheid minder te worden beleefd. Veel Nederlanders hebben maar een vaag beeld van het gebied, het onderwijs besteedt geen expliciete aandacht aan Papoea, en kerken geven vaak geen woorden aan de band die er historisch gezien vaak wel degelijk is. Het is daarom tijd om ons te bezinnen op wat ons bindt: onze geschiedenis, ons mens-zijn en ons geloof.

In de decennia na de komst van de eerste zendelingen in Papoea in 1855 arriveerden vele Nederlandse zendelingen en missionarissen. Katholieke missionarissen vestigden zicht voornamelijk langs de zuidkust; protestantse zendelingen langs de noordkust. Protestantse zendelingen waren over het algemeen afkomstig uit de Nederlands Hervormde kerk en later uit de Gereformeerde Kerken, maar werden meestal uitgezonden door de UZV.

In eerste instantie bleef het werk van zendelingen zonder veel resultaat. Pas vanaf de eeuwwisseling begon het aantal bekeerlingen sterk toe te nemen. Toen de Tweede Wereldoorlog begon, waren grote aantallen Papoea’s in de noordelijke en zuidelijke kustgebieden christen geworden.

In 1963 nam, na een tumultueuze periode, Indonesië het bestuur van Nederlands-Nieuw-Guinea over. Vanaf dat moment werden veel van de banden tussen het gebied en Nederland doorgesneden. Ook kerken in Papoea hadden vaak het gevoel in de steek gelaten te worden. Wel bleef er gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw een relatie met Nederlandse kerken, zoals de Hervormde, Gereformeerde en Katholieke kerk die mensen bleven uitzenden naar Irian Jaya. Naast het feit dat veel Nederlandse burgers en veteranen naar Nederland terugkeerden, was de aanwezigheid van de Nederlandse kerken in Irian Jaya een belangrijke reden voor een voortdurende betrokkenheid. Gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw hebben tientallen Nederlandse zendingswerkers in Irian Jaya gewoond.

Tegen de eeuwwisseling liep dit aantal snel terug, vaak omdat Nederlandse kerken taken hadden overgedragen aan nieuwe zelfstandige kerken in Irian Jaya. Deze terugtrekkende beweging zorgde voor afnemende betrokkenheid vanuit Nederlandse kerken. Vaak was er een ouder wordende groep oud-zendingswerkers die actief betrokken bleef, maar deze groep wordt steeds kleiner.

Tegelijkertijd blijven de kerken in Papoea die zijn voortgekomen uit dit zendingswerk, Nederlandse kerken aanspreken op de gedeelde geschiedenis. In veel gevallen gebeurt dat via oud-zendingswerkers. De boodschap wordt vaak nog wel gehoord op de zendings- of buitenlandafdelingen van de kerken, maar niet meer in de breedte van de kerk zelf. De gedeelde geschiedenis die er wel degelijk is, wordt door veel voorgangers en gemeenteleden niet langer meer gevoeld.

Het feit dat Nederlandse zendingsorganisaties en kerken het initiatief hebben genomen om naar Papoea te gaan, zorgt voor een verplichting. Juist omdat de christelijke boodschap is omarmd door Papoea’s is er een relatie met broeders en zusters ontstaan die niet kan worden beëindigd met het zelfstandig worden van lokale kerken. Met andere woorden: Nederlandse zendelingen zijn een relatie aangegaan die door verbondenheid in het geloof moet worden bestendigd.

Daarom de opdracht aan ons, als Nederlandse kerken, om open oren en open harten te hebben wanneer kerken in Papoea ons vragen of we weet hebben van hun bestaan en hun omstandigheden. Of we de moed hebben om samen op te trekken. En of we die verbondenheid zichtbaar en hoorbaar willen maken.